Workshops

De workshops zijn bedoeld om bijzondere onderwerpen uit de boekgeschiedenis nader te introduceren bij een geïnteresseerd en al enigszins ingevoerd publiek. Of voor boekhistorici die eens een keer buiten hun eigen belangstellingsgebied willen rondsnuffelen. De workshops zijn praktisch van opzet.

Het taxeren van oude boeken

‘Wat kost dat nou?’ De cultuurhistorische waarde van een boek is één ding, maar er hangt ook nog een prijskaartje aan. Bubb Kuyper, een expert uit het antiquariaats- en veilingwezen, doet in deze workshop uit de doeken wat bepalend is voor de prijs van boeken. 

De grafische techniek in de 19de eeuw: een overzicht

In deze workshop wordt een overzicht gegeven van de aan het begin van de negentiende eeuw bestaande grafische technieken en de daarop volgende vernieuwingen. Vooral de komst van de fotografie in 1839 zal de bestaande techniek drastisch veranderen en veel nieuwe mogelijkheden scheppen. De lastige nomenclatuur wordt uitgelegd en verschillen tussen de diverse technieken zullen aan de hand van uitvergrotingen worden getoond. Ook de belangrijkste toepassingsgebieden komen aan bod: kunstreproductie of boekillustratie.

Koken in de Gouden Eeuw

Een recente aanwinst van Bijzondere Collecties, het uiterst zeldzame Koock-boeck van Antonius Magirus uit 1655, staat centraal in deze workshop. Uit de zeventiende eeuw zijn slecht enkele Nederlandse kookboeken bewaard gebleven. Het Koock-boeck is dus een unieke bron om meer te weten te komen over de kookkunst in deze tijd. In de workshop komen vragen aan de orde zoals: door wie en voor wie werd het kookboekje geschreven? Hoe zien de recepten eruit (ingrediënten en bereidingswijzen) en waar komen ze vandaan? Tot slot wordt ook gedacht aan de deelnemers die na afloop thuis aan de slag willen.

Populair drukwerk uit de Gouden Eeuw

Arie van den Berg verzamelde lange tijd populair drukwerk en schonk een belangrijk deel van zijn collectie enkele jaren geleden aan de Bijzondere Collecties. Hoe interessant en actueel dit soort drukwerk kan zijn zal hij aantonen aan de hand van enkele zeventiende-eeuwse sensatieberichten. Brede aandacht besteedt hij ook aan de distributie en receptie van het ‘lopend nieuws’. Wie waren die straatzangers en pamflettenverkopers? En wie lazen hun colportagegoed? 

Boekbanden uit de Gouden Eeuw

Boeken werden in de zeventiende eeuw op zeer uiteenlopende manieren gebonden. In deze workshop passeren diverse verschijningsvormen de revue: van eenvoudig genaaide pamfletten en volksboeken tot grotere boeken in leer, perkament en fluweel of met borduurwerk op de band. Ze geven aanleiding tot een bespreking van de gebruikte technieken en de benodigde tijd. Het vergulden van de band van een grote Magnusbijbel bijvoorbeeld was een tijdrovende klus. Een Engelse boekbinder heeft net een soortgelijk formaat verguld met 2600 stempelafdrukken in goud. De hierbij gebruikte werktekening wordt getoond en de technische aspecten worden toegelicht met verwijzingen naar vroegere technieken. 

Omgaan met bijzondere materialen

Sinds enkele decennia is het bewustzijn gegroeid dat boeken uit vroeger eeuwen niet alleen tekstdragers zijn maar ook cultuurhistorisch belangrijke voorwerpen. Tijdens de workshop wordt ingegaan op de oorzaken van schade door gebruik. Het belangrijkste is echter dat er voor dagelijkse of incidentele gebruikers instructies worden gegeven voor de ‘schadevrije’ omgang met dit vaak kostbare materiaal. 

Zeventiende-eeuwse joodse handschriften in Amsterd

In de Bibliotheca Rosenthaliana, de verzameling joodse boeken bij de Bijzondere Collecties, bevindt zich een aanzienlijke collectie handgeschreven bronnen. Behalve middeleeuwse codices uit de dertiende tot de vijftiende eeuw en tienduizenden brieven, zijn dat vooral boeken en zogenaamde éénbladshandschriften die inzicht geven in de rijke geschiedenis van de joden in Nederland van de zeventiende tot de twintigste eeuw. Die stukken kunnen in het Hebreeuws, het Jiddisch, het Spaans, het Portugees of het Nederlands geschreven zijn. 

In deze workshop zullen belangrijke stukken besproken worden, waaronder de twee oudste, dertiende-eeuwse Hebreeuwse codices uit de collectie van de Rosenthaliana en een aantal voorbeelden van Amsterdamse Portugees-joodse kalligrafie in het Spaans en het Hebreeuws. Ook zal een aantal geïllustreerde Hebreeuwse handschriften uit Midden- en Noord-Europa getoond worden die beïnvloed zijn door gedrukte boeken uit Amsterdam. 

Evolutie in de Artis Bibliotheek

De planken van de Amsterdamse Artis Bibliotheek staan vol met uiterst zeldzame en belanghebbende natuur historische werken. Eerste drukken van het werk van Charles Darwin (onder andere van On the Origin of Species, het belangrijkste wetenschappelijke boek dat ooit is uitgegeven) staan gebroederlijk naast het oeuvre van Darwins wetenschappelijke evenknie Alfred Russel Wallace. Daarnaast worden er tal van natuurwetenschappelijke archieven beheerd, zoals dat van de Amsterdamse hoogleraar biologie en geneticus Hugo de Vries.

Reisschrijver Alexander Reeuwijk schreef samen met reisschrijver en wetenschapper Redmond O’Hanlon een boek over een reis door de geschiedenis van de evolutie aan de hand van boeken, manuscripten en parafernalia zoals die in deze natuurwetenschappelijke schatkamer worden bewaard. Tijdens de summerschool zal hij voor belangstellenden alvast een tipje van de sluier oplichten over deze publicatie.

Marskramers in de Gouden Eeuw

In de zeventiende eeuw waren er in Amsterdam op allerlei openbare plaatsen, zoals pleinen, straten, sluizen en bruggen, straatverkopers te vinden met drukwerk. Er waren specialisten zoals liedverkopers, almanakverkopers, prentverkopers, pamfletverkopers en oudboekverkopers. Maar er waren ook marskramers die verschillende waren verkochten en eveneens drukwerk met andere goederen (wandelstokken, naalden en spelden etc.) combineerden. In deze workshop gaan we op zoek naar de achtergronden van deze rondtrekkende boekverkopers. Wie deden dit werk? Wat was hun sociale achtergrond? Waar kochten ze hun handelswaar in? Wat vonden de gevestigde boekverkopers van deze straathandel? Werden ze getolereerd door de overheden, of werden ze vervolgd? Verkochten ze louter vermaak, of ook politiek en religieus drukwerk? Aan de hand van een keur aan verschillende bronnen, proberen we deze vragen te beantwoorden. Aan bod komen onder meer politieverhoren, gildeprotesten, keuren, afbeeldingen en literaire geschriften.

Het Jiddische boek in Amsterdam

In de zeventiende eeuw ontwikkelde Amsterdam zich tot een belangrijk centrum van joodse boekdruk in Europa. In de eerste decennia van de Gouden Eeuw waren het vooral de Portugese joden die verantwoordelijk waren voor de productie van gedrukte boeken voor een lokale, Portugees-joodse, markt. Met de komst van grote groepen Oost-Europese Hoogduitse joden in de jaren veertig en vijftig werd Amsterdam echter al snel ook een belangrijk centrum van Jiddische boekdruk, met een markt die zich to ver in Oost-Europa uitstrekte. Daarnaast was er tot in de negentiende eeuw een rijke handschriftelijke traditie, waarvan de Bibliotheca Rosenthaliana vele belangrijke voorbeelden bevat. In de masterclass zal de geschiedenis van het Jiddische gedrukte en handgeschreven boek geschetst worden, aan de hand van zowel gedrukte als handgeschreven bronnen uit de Bibliotheca Rosenthaliana.